ĐỊNH HƯỚNG TƯƠNG LAI CHO CON KHI HỌC CẤP 3.

Con gái tôi, sinh năm 2006, đã định hướng rất rõ tương lai cho mình và mọi chuyện đã ổn. Tôi thấy không cần phải lo cho con nữa. Con đang dần tự lập.
Con trai tôi, sinh năm 2010, năm nay lên lớp 11. Con học hành rất vui vẻ, học khá thứ mình yêu thích, học thường những thứ không ưa, và tôi không chạm vào sách vở của con từ nhỏ tới giờ.
Một số người bạn có hỏi quan điểm của tôi về việc định hướng tương lai cho con khi đang học cấp 3. Nên tôi viết bài này, hi vọng góp thêm một vài góc nhìn.
---
1. Có cần mọi giá cho con học đại học?
Nếu cách đây 25 - 30 năm, việc vào đại học là vinh dự gia đình, là con đường tiến thân vinh quang cho thanh niên, là hi vọng để vào Nhà nước với một việc làm ổn định cho tới về hưu...Thì nay, mọi thứ đã thay đổi.
Năm 2010, tôi là Phó trưởng ban sinh viên thuộc Hiệp hội đại học và cao đẳng Việt Nam.
Khi đó, cử nhân, thạc sỹ gặp khủng hoảng thất nghiệp.
Vấn đề "đầu ra" cho sinh viên nóng rực trên báo chí.
Ngày đó, mạng lưới đa cấp thu hút một lượng cực lớn các thanh niên tham gia.
Rồi, Uber, Grab ra đời, rất nhiều người đã tham gia vào mạng lưới sinh kế với tấm bằng đỏ thắm.
Bạn tôi nói:
- Có lẽ Grab là doanh nghiệp có lực lượng nhân sự có bằng cấp cao nhất Việt Nam.
Tôi cười buồn.
2. Học xong đại học để rồi làm gì?
Câu hỏi này, rất nhiều bạn bè tôi không trả lời được rõ ràng.
Chỉ mơ hồ là có tấm bằng, đi xin việc, không phải lao động vất vả.
Nhưng việc gì?
Làm ở đâu?
Mức thu nhập ra sao?
Có tương lai vững chắc không?
Có hạnh phúc không?
Có mạnh khoẻ không?
Có sự nghiệp riêng hay không?
Thì họ chưa hệ thống được.
Dù có thể, đáp án đó là điều nhiều cha mẹ mong muốn.
Nhiều người "định hướng nghề nghiệp" cho con với cảm tính, thiếu dữ liệu. Và thậm chí là duy ý chí.
Nên việc chọn trường cho con nếu sai, có thể trả giá bằng 4 - 5 năm nhầm đường khi học xong đại học rồi lại làm lại từ đầu. Thậm chí lỡ dở cả thanh xuân.
Đứa trẻ học xong thứ mà không biết sẽ dùng vào đâu, càng trở nên thiếu kỹ năng sống, kỹ năng giao tiếp và tụt hậu với xã hội.
3. Những câu hỏi cho tương lai của con
Đầu tiên, tôi đặt ra những câu hỏi về việc mình mong muốn gì ở con, cho con.
Lần lượt các tiêu chí là:
- Mạnh khoẻ, hạnh phúc.
- Công việc có thu nhập và yêu thích.
- Có thể tự chủ trong nhiều tình huống xã hội biến động, không lo bị thất nghiệp, đuổi việc.
- Chuyên tâm với nghề, tạo ra giá trị cho người trả tiền, dần xây sự nghiệp.
- Hoàn thiện kỹ năng, học chuyên sâu các kiến thức phục vụ công việc thì có thể trở thành người xuất sắc trong lĩnh vực của mình.
Và có thể thử khuynh hướng, sở thích để tìm hiểu.
4. Giải pháp
Tôi tâm sự, quan sát và dùng các bài test, tìm kiếm thiên hướng của các con xem thế mạnh của con thuộc nhóm nào.
Các bài test gồm IQ, EQ, AQ... Nếu chỉ tập trung vào IQ, điểm số, sẽ là khuyết thiếu.
Tôi tạo cơ hội cho các con tiếp cận đủ thứ từ game, âm nhạc, vận động, sáng tạo, hay làm việc gì đó tỉ mỉ...để tìm kiếm thiên hướng và sở thích.
Giờ có AI nên mọi việc dễ hơn.
Tôi cùng các con thảo luận về những nghề nghiệp ngoài xã hội, nhất là sinh kế.
Quan điểm của tôi, một người giỏi cắt tóc, cắm hoa, nấu ăn vẫn có thể giàu có trong hạnh phúc, có đại sự nghiệp, cơ đồ của riêng mình.
Việc trải nghiệm nghề nghiệp đa dạng sẽ giúp các con tìm ra sự yêu thích, thay vì chỉ lao vào học.
5. Những hành trang trước khi hết cấp 3
Tôi tạm viết những nét tổng quan:
- Sự yêu thích một nhóm công việc nào đó.
- Tìm ra một nhu cầu xã hội cần được giải quyết và nghề liên quan. Đánh giá nhu cầu đó có tính thời đại hay bền vững.
- Lựa chọn 1 nghề chính và vài kỹ năng dự phòng cho các nghề mà lúc nào cũng sống được, không cần nhiều vốn.
- Kết nối các quan hệ tử tế mình đã có, cho con giao tiếp, học thêm kỹ năng sống. Hiểu lễ nghĩa, thái độ ứng xử phù hợp.
- Nếu thiết tha học đại học nào đó, thì phấn đấu và thi. Học bỏ ngang, bảo lưu cho biết đời sinh viên cũng tốt. Không thi đỗ, thì tìm việc mình thích mà làm thử. Sau này cần, học bổ sung đến Tiến sỹ cũng không muộn.
Tóm lại, không để con rơi vào tình huống:
Học nhưng không biết học để làm gì sau đó.
6. Những nghề dự phòng thời đại "đào thải"
Tôi cho rằng tốc độ đào thải của xã hội sẽ ngày càng nhanh.
Nhưng có những thứ không bao giờ thay đổi.
Đó là những nghề liên quan đến các nhu cầu thiết yếu.
Ẩm thực, làm đẹp, đặc biệt là chăm sóc sức khoẻ sẽ luôn cần và là cơ hội rất lớn cho ai yêu thích, muốn gây dựng sự nghiệp.
Con tôi thích trở thành một nhà khoa học trong lĩnh vực hoá học, nhưng tôi vẫn gợi ý cho con về dùng kiến thức hoá học để bảo vệ môi trường, chăm sóc sức khoẻ.
Và khuyến khích con thực hành sâu những gì con yêu thích như làm tóc, tập gym, nấu ăn...để sau có thể kiếm sống trong mọi hoàn cảnh.
7. Kỳ thi đại học tới...
Tôi mang tâm thế "bàn lùi".
Tôi nói với các con, đi học cho biết. Đỗ thì tốt vì đó là nỗ lực và lựa chọn.
Nhưng tấm bằng đại học đó sẽ chỉ là phần rất nhỏ trong kế hoạch cuộc đời.
Và việc học đại học không nhất thiết phải là năm 18 tuổi.
Xã hội mở, một cái chứng chỉ online của Google đôi khi dễ kiếm sống hơn một tấm bằng đại học lạc hậu...
Hoàng Công
Ps.
Theo thống kê cá nhân, tôi thấy không nhiều những người hội tụ cùng lúc đủ các yếu tố:
- Làm đúng chuyên ngành đại học
- Say mê công việc
- Có thu nhập tốt
- Có sự nghiệp hài lòng
Thường thấy nhất là học xong, đi lòng vòng trong đời và đôi khi chấp nhận làm việc mình không thích để có tiền...
Tôi không muốn con mình rơi vào lối mòn đó.
Và xin hỏi nhỏ:
Bạn có đang hạnh phúc trong công việc không?
Tôi thì có. Nên tôi sẽ giúp con mình có điều đó.