HỌC ĐẠI HỌC - MỘT GÓC NHÌN

(Chia sẻ quan điểm với các phụ huynh có con đang học cấp 3).
---
Trong bài viết trước, có thể cách viết của tôi gây hiểu lầm rằng tôi phủ nhận tầm quan trọng của việc học đại học.
Nên tôi viết bổ sung thêm những kinh nghiệm, suy nghĩ của mình để mong xới lên một vấn đề mà tôi trăn trở bấy lâu.
1. KỂ CHUYỆN XƯA
Thôi, bắt đầu bằng việc xưa cho nhẹ nhàng.
Vào thời phong kiến, có các thuật ngữ về định vị nho sỹ là Tú tài, Cử nhân, Tiến sỹ.
Lại có câu:
- Chưa đỗ Ông Nghè đã đe hành Tổng.
Nghĩa là việc học xưa gian nan lắm, khó lắm.
Người đỗ tiến sỹ được ghi danh ở Văn Miếu, vinh quy bái tổ, rạng rỡ dòng tộc quê hương...
Đến thời Pháp thuộc, nước ta cũng hiếm tiến sỹ lắm. Nhưng danh nhân văn hoá, văn học, nghệ thuật, quân sự thì rất nhiều mà đa phần cũng chỉ tốt nghiệp tú tài.
Và các nhà hoạt động cách mạng, các lãnh tụ không phải ai cũng được học cao.
Nhưng tri thức, trí tuệ, thành tựu của họ vẫn toả sáng trong cả một thế kỷ qua.
2. VIỆC HỌC ĐẠI HỌC 30 NĂM TRƯỚC
Thời của tôi học đại học, dù đã "dễ thở" hơn các thế hệ trước nhưng cũng khó vô cùng.
Người Việt mình hiếu học, nên nhiều gia đình dù khó khăn cũng tìm cách cho con học bằng được đại học, kiểu "nghèo cũng cho thằng Tèo đi học".
Thế hệ chúng tôi coi đỗ đại học là vinh dự, là thành công.
Nhưng vào những năm đó, tôi lại chứng kiến nhiều người bạn cùng trang lứa trầm cảm vì trượt đại học, cá biệt có người điên vì học nhiều, có người tự tử...
Những cuộc đời đó ám ảnh tôi, neo dấu trong tôi một câu hỏi:
- Tại sao thi trượt đại học có thể hủy hoại một đời người.
Chuyện điên vì học, tự tử vì học không dừng lại ở 30 năm trước, nó vẫn len lỏi trong xã hội và cuộc sống mà tôi chứng kiến.
Mấy năm nay, riêng ở cái phường Hà Đông bé bé, đã có 3 đứa trẻ nhảy lầu sau các kỳ thi, để lại những lá thư tuyệt mệnh liên quan đến áp lực học hành do cha mẹ tạo ra.
Đau, buồn, ám ảnh vì những đứa trẻ đó trạc tuổi con tôi...
3. TÔI HỌC ĐẠI HỌC
Nói ra thì xấu hổ, tôi đỗ đại học vì một câu nói của Mẹ:
- Nhà mình khó khăn, con không đỗ đại học thì Mẹ sẽ cho con đi lính.
Tôi nghe đi lính mà hốt hoảng, nên có cày ngày đêm.
Lượng sức và may mắn, tôi đỗ đại học công lập tầm trung, với điểm số được nhận học bổng 39.500 đồng/tháng ngay từ khi nhập học.
Thời sinh viên thật đẹp, tôi đọc gần hết sách thư viện trường, và đạt nhiều giải thưởng, học bổng.
Oai, oách.
Nhưng có một nỗi sợ treo lơ lửng:
- Ra trường phải đi xin việc. Phải làm nhà nước. Phải có lương hưu. An toàn vào công chức. Và thú thật, phải có quan hệ và có tiền xin việc.
Tôi tốt nghiệp bằng khá.
Và vào Nhà nước như gia đình mong muốn.
Rồi học lên thạc sỹ, ngộ hết cả chữ một thời gian dài.
Nhưng môi trường Nhà nước không phù hợp với cá nhân tôi. Tôi mất khoảng 10 năm cuộc đời không tìm được niềm vui thực sự.
Lương thấp, và thấy xấu hổ mỗi kỳ nhận lương vì thấy mình không tạo được ra nhiều giá trị.
Kinh tế eo hẹp, tôi chỉ biết một khoảng trời be bé với những chén rượu cuối ngày.
Tôi thấy mình Sống Mòn và Vô Dụng.
4. VIỆC HỌC TẬP, NHÌN LẠI
Tôi học ngành xã hội.
Triết học, Lịch sử tư tưởng cho tôi tư duy mạch lạc. Dù môn Triết học Mác Lê Nin sau này tôi thấy vẫn nhiều thắc mắc, có lúc thấy sai sai, nên mở rộng tìm hiểu đến tận cụ Heghen và nhiều trường phái khác.
Logic học, Tâm lý học, Xã hội học, Văn hoá học cho tôi cách nhìn cuộc sống đa dạng.
Thông tin học, Phương pháp luận nghiên cứu khoa học giúp tôi hệ thống tri thức và biết cách đào sâu.
Nhưng bên cạnh đó, có rất nhiều bộ môn tôi thấy lãng phí thời gian (và đôi chỗ không đúng thực tế).
Nếu cho tôi học lại, tôi nghĩ chỉ cần 2 năm là đủ.
Và nếu được làm lại, tôi sẽ không mất quá nhiều thời gian đi đường vòng trong việc tìm ra thứ mình vui vẻ, hạnh phúc và nuôi sống bản thân.
Tự nhẩm tính, tôi mất khoảng 10 - 12 năm đi đường vòng ở tuổi thanh xuân.
Thu nhập không đủ sống, làm việc mình không yêu thích.
Việc học đại học xuất phát thiếu định hướng đã dẫn tôi đi vòng...
5. NGHĨ CHO CON
Bài học tôi rút ra cho các con là nghĩ dài hơn với nhiều thông tin hơn so với việc chỉ tìm cách vào đại học.
Đầu tiên, tôi sẽ tránh cho các con trầm cảm, phát điên vì áp lực học tập (phòng trường hợp con bị tâm lý yếu).
Tôi lùi hẳn mục tiêu về mốc an toàn, đó là các con mạnh khoẻ, hạnh phúc, có thu nhập chủ động từ lúc trẻ. Được trải nghiệm cuộc sống.
Việc học đại học chỉ là một trong nhiều lối đi của cuộc đời, và không chắc là lối đi tốt nhất.
----
Tôi lên kịch bản các tình huống:
A. Các con có mục tiêu nghề nghiệp tương lai. Thi đỗ trường yêu thích bằng thực lực. Năm thứ 2 sẽ tìm hiểu về chuyên ngành và trả lời được câu hỏi con sẽ tạo được giá trị gì. Sau đó tiếp tục phát triển sự nghiệp.
Được vậy thì quá mừng.
Tôi sẽ tập trung vào việc hỗ trợ con trải nghiệm nghề nghiệp, với vùng quan hệ của mình.
Lý luận trước, thực hành sau.
B. Con có mục tiêu nhưng thi trượt. Có hai lựa chọn, hoặc thi tiếp, hoặc tiếp cận nghề liên quan, trải nghiệm rồi giúp con xây dựng danh mục những thứ cần học để phục vụ mục tiêu, lý tưởng.
Con có thể sẽ có thu nhập sớm, đi làm sớm và học từ thực tế. Sau đó học thêm, học lại lý thuyết.
Thực hành trước, lý luận sau.
C. Con chưa có định hướng, hoặc định hướng mơ mộng. Ví dụ con trai tôi muốn trở thành Nhà khoa học hạt nhân khi học lớp 10.
Vậy thì đỗ đâu học đó, hưởng đời sinh viên.
Nhà thiếu tiền thì đi học trung cấp.
Trong quá trình đó, tiếp tục tìm hướng nghề nghiệp tương lai.
Ba kịch bản linh động, kiểu gì cũng có kết quả.
Dò đường thực hành, lý luận.
D. Trong mọi tình huống, con cần có kỹ năng giao tiếp trung hậu và sẵn vài cái nghề dự phòng từ điều con thích hàng ngày.
Quan sát qua cuộc sống của con, tìm điều con thích làm cho bản thân như làm đẹp, nấu ăn, âm nhạc, thậm chí là nói chuyện oang oang với bạn game thâu đêm...để bồi dưỡng nghề dự phòng.
Các nghề dự phòng này rất dễ tạo điều kiện cho con trải nghiệm trong thời gian nghỉ hè, cuối tuần...
Quản trị rủi ro bằng thực hành sinh kế.
---
Phần nào tôi là con thứ, không kế thừa tư tưởng học tập rạng danh dòng họ.
Phần nào tôi đã nhìn thấy nhiều người quanh mình đang hàng ngày làm việc mình không thích để kiếm sống.
Nên áp lực từ tôi ép con học không nhiều, thậm chí không có.
Đời người ngắn ngủi.
Thanh xuân qua nhanh.
Tôi đã đi loanh quanh
Nên không muốn con mình như thế...
Ps.
Bài viết trích từ quan sát, trải nghiệm 26 năm của cá nhân liên quan giáo dục, dạy nghề, hỗ trợ khởi nghiệp và tạo sinh kế...
Xuyên suốt với mục tiêu mong các con hạnh phúc, tự chủ trong một xã hội đầy biến động và chọn lọc đào thải.
À nói thêm, cả hai con tôi đều dạy cách uống rượu vào năm 16 tuổi, lấy từ kinh nghiệm gần 30 năm nhậu nhẹt, rong chơi của mình.