TƯƠNG LAI NGHỀ NGHIỆP CHO CÁC CON

Bài viết này, tôi tổng hợp lại những suy nghĩ, trải nghiệm nhiều năm để chuẩn bị tương lai cho các con của mình.

Ban đầu, tôi nghĩ, mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi cảnh.

Mỗi gia đình có hoàn cảnh và văn hoá khác nhau, nhưng được sự khích lệ của một số bạn bè cũng có con trạc tuổi con tôi, nên tôi viết ra đây. Rất mong nhận được sự góp ý nhiều chiều từ mọi người ạ.

1. TƯƠNG LAI CỦA CON - ĐIỀU MÌNH MUỐN HAY ĐIỀU CON MUỐN?

Tôi đặt câu hỏi này cho bản thân nhiều năm và tự chia bản thân thành hai phe tư tưởng.

Phe thứ nhất, đó là tương lai của con sẽ do mình thiết kế, kiến tạo vì con còn non nớt. Cần có sự định hướng, dẫn dẵt. Và đặc biệt mình có thể dồn các nguồn lực mình có như tri thức, quan hệ, kinh nghiệm, tài chính...để con đỡ vất vả.

Ưu điểm của tư tưởng này là có vẻ như hệ số an toàn cao hơn.

Nhưng nhược điểm là xã hội biến động, điều mình biết có thể sẽ lạc hậu. Đồng thời, biết đâu con không thích sắp đặt, bất hợp tác, sẽ tạo ra mâu thuẫn thế hệ, từ đó con không phát triển theo hướng mình đã định.

Phe thứ hai, đó là quan sát xã hội và quan sát con, để giúp con tự khám phá năng lực và sở thích. Từ đó, giúp con đi theo con đường con chọn, ủng hộ và tạo điều kiện.

Ưu điểm là nếu chọn đúng, con sẽ hạnh phúc với sự nghiệp của mình. Nhược điểm, nếu thiếu thông tin, có thể con sẽ lạc đường. Hoặc có trường hợp là không sao tìm ra thứ con thích, hoặc thứ con thích là chơi, là game, là sở thích nông cạn.

Nhưng dù tôi nghĩ ở góc độ nào, tôi vẫn thấy mình và con đều cần có THÔNG TIN.

Và thậm chí là sự nghiên cứu nghiêm túc, sâu sắc các nghề nghiệp tương lai như điều kiện cần, điều kiện đủ để làm nghề, và các nguy cơ lạc hậu nghề nghiệp...

Ở góc nhìn này, tôi đã dành khoảng 16 năm cho việc tìm hiểu, nghiên cứu về sinh kế, khởi nghiệp, nghề nghiệp...

Giờ đây có AI, việc nghiên cứu này càng trở nên dễ dàng hơn trước rất nhiều.

Và không chỉ tôi cần nghiên cứu, các con tôi cũng được khuyến khích tìm hiểu về những công việc yêu thích có thể sẽ lựa chọn trong tương lai.

2. MỤC TIÊU XA - NHÌN TỪ TƯƠNG LAI VỀ HIỆN TẠI

Chắc chắn việc học đại học không phải là mục tiêu xa. Đó chỉ là một trong các lối đi về tương lai nghề nghiệp.

Thay vì tôi nghĩ theo chiều từ hiện tại tới tương lai các con, tôi nghĩ ngược lại.

Tôi đặt giả thuyết:

- 10 năm nữa con mình có hạnh phúc, vui vẻ với nghề con làm hay không? Nghề đó là gì? Có phù hợp không?

- 20 năm nữa, khi con ổn định gia đình, có con nhỏ, thì con có vui vẻ, hạnh phúc trong công việc và đủ khả năng chi trả cuộc sống hay không? Có tự chủ được tài chính và tâm lý không?

- 30 năm nữa, con có phải đổi nghề vì đã đi sai đường và làm lại hay không?

- 40 năm nữa, mình có còn sức để mà lẩn thẩn kiểm chứng những điều này hay không? Lo xa quá làm gì?

Với những mốc tương lai đó quay về hiện tại, tôi thấy vô vàn con đường để đi, tiết kiệm được nhiều sự lãng phí trong việc học tập những thứ không phù hợp.

Tiêu chí tôi mong cho các con chỉ đơn giản là sống vui vẻ với những gì mình chọn, có khả năng tự nuôi bản thân và gia đình.

Không nên thiếu 1 trong 2.

3. ĐÃ CÓ ĐỊNH VỊ, TÔI CÙNG CON VẼ BẢN ĐỒ

Bản đồ này có rất nhiều điểm lựa chọn ở tương lai.

Mỗi điểm chọn đó đều được nghiên cứu, thảo luận khi con dần lớn.

Tôi cũng cho các con đi trải nghiệm cuộc sống, nghề nghiệp, biết vài nghề phụ phòng thân trong hành trình nuôi dưỡng ước mơ, đam mê.

Nhìn một bản đồ tổng thể, tôi thấy mọi thứ dễ dàng hơn là việc chỉ ép con học thật nhiều.

Xã hội có quá nhiều thông tin, kỹ năng lược bỏ bớt việc học không phù hợp, thay vào đó là học những thứ phục vụ mục tiêu đã định.

Và một lần nữa, việc học đại học chỉ thật cần thiết cho kế hoạch tương lai của con.

Thi trượt, sẽ học thêm các chứng chỉ nghề nghiệp bổ sung, không sao cả.

Tôi định hình việc này giống như đi biển, cần có đích đến, la bàn, bản đồ, kỹ năng ứng phó và đủ lương thực, nguyên liệu, sức khoẻ để đi đến đích.

Bản đồ này có thể vẽ nhiều tháng, thậm chí nhiều năm chứ không chỉ là thời điểm thi cử, chọn trường.

4. TƯƠNG LAI CON SẼ LÀ AI?

Nếu con tôi nói:

- Con thích làm Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc hay lãnh tụ một quốc gia nào đó.

Tôi sẽ đồng tình và cùng con lên kế hoạch. Có thể con sẽ thấy việc đó quá sức, hoặc con cần phải nỗ lực rèn luyện để từng bước đạt mục tiêu.

- Con muốn trở thành một người tu hành đắc đạo.

Tôi cũng sẽ đồng tình và cùng con tìm hiểu tôn giáo. Dù tôi không có tôn giáo nào cả.

- Con muốn trở thành trùm xã hội đen vì xem phim thấy rất thích.

Tôi cũng không lập tức phản đối mà cùng con tìm hiểu, thảo luận về sự được mất.

- Con chỉ muốn làm một thợ cắt tóc, hay nhà tạo mẫu tóc danh tiếng.

Quá tốt. Nếu con đủ đam mê, tôi sẽ đưa con đi tìm gặp những người làm nghề để trải nghiệm từ việc phụ nghề.

Còn nếu con chưa biết sẽ làm gì cho tương lai, thì chúng tôi sẽ quay lại việc nghiên cứu.

Con muốn là người bình thường hay vĩ đại đều được.

Tôi không muốn khoác lên các con mình những điều kì vọng của thế hệ trước chưa làm được, hoặc làm chưa tốt nếu các con không thích, hoặc không có năng lực phù hợp.

5. CHỌN HỌC NGÀNH GÌ?

Với tôi, đây là câu hỏi thiếu dữ liệu.

Sẽ rất khó chọn trường cho con nếu không có bản đồ định hướng tương lai do con tự thiết kế, và tôi là cố vấn.

Nên câu trả lời của tôi là chỉ tránh học các ngành nghề có thể bị lạc hậu bởi thời đại.

Còn nghề lạc hậu đó là gì thì chỉ cần có chút kiến thức AI sẽ có câu trả lời đáng tham khảo.

Vậy có cần học đại học hay không?

Điều đó phụ thuộc vào việc mục tiêu của con được đầu tư nghiên cứu, trải nghiệm thế nào trước khi lựa chọn.

6. CỐ VẤN NGHỀ NGHIỆP TƯƠNG LAI CHO THANH THIẾU NIÊN

Tôi nghĩ, có thể nghề nghiệp đặc thù này sẽ rất cần cho các gia đình có con trong độ tuổi thanh thiếu niên.

Mong rằng các chuyên gia trong lĩnh vực khởi nghiệp, sinh kế để tâm hơn với nhu cầu rất lớn này từ xã hội.

Tôi hi vọng, trước khi tìm được các cố vấn phù hợp thì mỗi ông bố, bà mẹ hoàn toàn có thể trở thành các cố vấn cho con của mình.

Tôi đã chứng kiến rất nhiều người làm việc theo quán tính, trong căng thẳng, đau khổ để có tiền.

Tôi không muốn con mình rơi vào tình huống đó.